Hoe eigendom de missie kan beschermen

Steward-owned bedrijven zijn ondernemingen waarbij niet winstmaximalisatie, maar de missie van de organisatie centraal staat. De mensen die het bedrijf besturen bewaken de koers op de lange termijn—zonder druk van aandeelhouders die primair sturen op rendement. Of, in de woorden van stichting We are stewards, Met steward-ownership borg je de missie van een bedrijf. Steward-ownership is het fundament voor ondernemers en investeerders die een positieve impact willen maken. Daarom wordt steward-ownership ook wel impactgericht ondernemen genoemd.

Steward-owned versus traditionele bedrijven

In een traditioneel bedrijf hebben aandeelhouders veel invloed: zij verwachten winst terug voor hun investeringen. Bij steward-owned bedrijven is dat anders. De zeggenschap ligt niet bij aandeelhouders, maar bij zogeheten stewards: mensen die betrokken zijn bij de organisatie en hierbij vooral verantwoordelijk zijn voor het bewaken van de missie. Winst maken mag, maar is geen doel op zich. Het grootste deel van de winst wordt meestal opnieuw geïnvesteerd in de organisatie of ingezet voor maatschappelijke doelen. Met andere woorden: winst dient de missie. Dat deze organisatievorm in opkomst is, signaleert ook de ABN-Amro: Steeds meer ondernemers willen iets goed doen voor de wereld. Daarom groeit de interesse in steward-ownership.

Hoe werkt steward-ownership in de praktijk?

Steward-owned bedrijven werken vaak met een aangepaste eigendomsstructuur, bijvoorbeeld via een stichting of speciale aandelen. Daarmee wordt vastgelegd dat:

• de controle niet zomaar verkocht kan worden
• de missie leidend blijft
• winstuitkeringen beperkt zijn

Een bekend voorbeeld is Patagonia. Oprichter Yvon Chouinard (voormalig bergbeklimmer, milieuactivist en “idealistische outsider die het kapitalisme opnieuw wil uitvinden”) bracht het bedrijf onder in een constructie waarbij de zeggenschap ligt bij een trust, terwijl de winst grotendeels naar de non-profit Holdfast Collective gaat. Zo blijft de missie—het beschermen van de aarde—structureel geborgd.

Of dichter bij huis: BuurtzorgT bestuurder Bas van Raap legt uit dat "Steward-ownership […] ons de mogelijkheid [biedt] om te ondernemen met de snelheid van een BV en de degelijkheid van een stichting." Je leest hier hoe.

Waarom dit model juist nú relevant is

Ook in Nederland groeit de belangstelling voor impact-gericht ondernemen. Zo stelt Gijsbert Koren in de Volksrant dat de kracht van steward-ownership vooral ligt in het loslaten van winstmaximalisatie. Bedrijven krijgen daardoor meer ruimte om keuzes te maken die duurzaam en maatschappelijk verantwoord zijn. Daarnaast ziet hij een onderneming als een gemeenschap van betrokkenen: medewerkers, klanten, leveranciers en investeerders. Vanuit dat perspectief hoort een bedrijf verantwoordelijkheid te nemen voor het geheel—niet alleen financieel, maar ook sociaal en ecologisch.

Governance en steward-owned in de culturele sector?

Steward-owned bedrijven laten zien dat ondernemen ook anders kan: minder gericht op kortetermijnwinst, meer op duurzame waarde en maatschappelijke impact. Voor organisaties met een duidelijke missie, zoals veel culturele instellingen, biedt dit model een interessant alternatief voor traditionele structuren. Steward-owned modellen borgen de missie expliciet  én zorgen voor een duidelijke scheiding tussen zeggenschap en financieel belang. Tegelijkertijd vraagt het om zorgvuldige keuzes. De inrichting van governance, zeggenschap en fiscale positie bepaalt of het model in de praktijk werkt.

Van structuur naar strategie

Steward-owned bedrijven laten zien dat ondernemen ook anders kan: minder gericht op kortetermijnwinst, meer op duurzame waarde en maatschappelijke impact. Voor organisaties met een duidelijke missie—zoals veel culturele instellingen—biedt dit model een interessant alternatief voor traditionele structuren. Tegelijkertijd vraagt het om zorgvuldige keuzes. De inrichting van governance, zeggenschap en fiscale positie bepaalt of het model in de praktijk werkt.

Meer weten

ABN-Amro plaatste onlangs een artikel waarin steward-owned uitgelegd wordt. Ben je benieuwd naar de pioniers? Check de website wearestewards.nl, je vindt hier niet alleen informatie, maar kunt je bijvoorbeeld ook inschrijven voor lezingen en workshops over de organisatievorm. Of luister naar de positieve impact podcast met Gijsbert Koren over toekomstgericht ondernemen met steward-ownership.
Heb je vragen of overweeg je de mogelijkheden van steward-owned als organisatievorm voor jouw bedrijf? Lupacompany-Prolupa ondersteunt organisaties bij het maken van die afwegingen op het snijvlak van governance, fiscaliteit en strategie.